टेलिभिजनबाट पहिलेको तुलनामा यति बेला हास्य टेलिशृङखला र हास्य रियालिटी शो कम प्रसारणमा छन् । अनि, जति प्रसारणमा छन् त्यसमा पनि दर्शक खुलेर हाँस्न सकिरहेका छैनन् ।

यद्यपि, युट्युबलगायतमा इन्टरनेटको माध्यमबाट हास्य टेलिशृङखलाको कम उपस्थितिमा भावनात्मक सिरियलहरू चर्चामा छन् । अहिले हास्य विधाले नेपाली कला क्षेत्रमा संघर्ष गर्नुपरिरहेको छ ।  

त्यो तेतिबेलाको समय थियो, जतिबेला नेपालमा भर्खरै इन्टरनेटको प्रवेश हुँदै थियो । घर–घरमा स्मार्टफोन थिएनन्, सामाजिक सञ्जालको प्रयोग नै नहुँदा प्रभाव पनि आजजस्तो व्यापक भइसक्ने कुरा थिएन । त्यतिबेला मनोरञ्जनको मुख्य माध्यम टेलिभिजन नै थियो । परिवारका सदस्यहरू एकै ठाउँमा भेला भएर टिभी सिरियल हेर्ने चलन सामान्य थियो । केही सिरियल नाटकीय हुन्थे, केही पारिवारिक, त केही पूर्ण रूपमा हास्य प्रधान । विशेषतः हास्य सिरियलहरू आम दर्शकमाझ अत्यन्त लोकप्रिय थिए ।

त्यसबेला साताभरि नै दर्शक कुन बार कुन सिरियल आउँछ भन्दै प्रतिक्षामा हुन्थे । ‘मेरी बस्सै’, ‘मदन बहादुर हरि बहादुर’, ‘तितो सत्य’, ‘जिरे खुर्सानी’, ‘हर्के हल्दार’, ‘सक्किगोनी’, ‘हल्का रमाइलो’ जस्ता सिरियलहरूले नेपाली टेलिभिजनको हास्य इतिहासमा छुट्टै पहिचान बनाएका थिए । यिनले समाजका विकृति, राजनीतिक विसङ्गति, गाउँ–सहरको जीवनशैली र आम मानिसका दुःख–सुखलाई हास्यको माध्यमबाट प्रस्तुत गर्थे ।  

कमेडी सिरियलहरू आम जनतामाझ धेरै लोकप्रिय थिए। आज पनि, युट्युबमा, तिनीहरूले प्रायः लाखौँ भ्यूज प्राप्त गरेका छन् । 

तर समय परिवर्तनसँगै नेपाली हास्य सिरियलको अवस्था भने फेरिँदै गएको देखिन्छ । कुनै समय अत्यन्त चर्चामा रहेका अधिकांश हास्य सिरियल आज प्रसारणमै छैनन् । हाल नियमित रूपमा प्रसारणमा रहेका हास्य सिरियलको संख्या औँलामा गन्न सकिने अवस्थामा पुगेको छ । ‘हर्के हल्दार’ र ‘हल्का रमाइलो’ बाहेक अन्य लोकप्रिय हास्य सिरियलहरू बन्द भइसकेका छन् । यसले नेपाली टेलिभिजनमा हास्य सामग्रीको खडेरी देखिन थालेको सङ्केत गर्छ ।

हास्य सिरियल मात्र होइन, हास्य रियालिटी शोहरूको अवस्थासमेत त्यति सन्तोषजनक देखिँदैन । ‘मुन्द्रेको कमेडी क्लब’, ‘कमेडी क्लब अफ च्याम्पियन’, ‘कमेडी च्याम्पियन’, ‘कमेडी दरबार’ जस्ता शोहरूले केही समय दर्शकको ध्यान तानेका थिए । तर ‘मुन्द्रेको कमेडी क्लब’ जस्तो लोकप्रिय शो समेत बन्द भइसकेको छ । अन्य शोहरू भने अझै प्रसारणमा छन्, तर ती प्रति दर्शकको प्रतिक्रिया मिश्रित देखिन्छ ।

केही दर्शक अझै पनि रमाइरहेका छन् । तर सामाजिक सञ्जालमा देखिने प्रतिक्रियाले भने फरक चित्र देखाउँछ ।  रियालिटि शोमा पनि दर्शक ‘अब हास्ने बेला भयो’ भन्दै कमेडी कै कमेडी गरिरहेका हुन्छन् । यसले पछिल्ला हास्य रियालिटी शोहरूले दर्शकलाई खुलेर हँसाउन नसकेको सङ्केत गर्छ । कलाकारहरूले हास्य वातावरण सिर्जना गर्न नसकेका हुन् वा दर्शकको स्वाद नै परिवर्तन भएको हो भन्ने प्रश्न उठ्न थालेको छ ।

पहिले चर्चामा रहेका  हास्य कलाकारहरू धमाधम चलचित्र निर्माणमा व्यस्त रहँदा पनि नयाँ पुस्ताले यो क्षेत्र समाल्न नसकेको हो कि भन्ने प्रश्न पनि छ । दीपकराज गिरी र दीपाश्री निरौला,सीताराम कट्टेल (धुर्मुस),शिवहरि पौडेल किरण केसी (राता मकै), हरिवंश आचार्य र मदनकृष्ण श्रेष्ठ, कुमार कट्टेल ,मरिचमान श्रेष्ठ अर्जुन घिमिरे, दीपक आचार्य लगायत हास्य कलाकार चलचित्रमा प्रवेश गरेसँगै हास्य बिदा कमजोर हो कि भन्ने अनुमान छ । 

हास्य रियालिटी शोहरूसँगै स्वतन्त्र रूपमा उत्पादन हुने कमेडी शृंखलाहरूको संख्या पनि पछिल्लो समय घट्दो क्रममा देखिएको छ । युट्युब र डिजिटल प्लेटफर्मले सुरुवाती चरणमा सिर्जनात्मक स्वतन्त्रताको ढोका खोलेको थियो । नयाँ कलाकार, नयाँ विषयवस्तु र नयाँ प्रस्तुति शैलीले दर्शक तानिरहेका थिए । तर पछिल्ला वर्षहरूमा त्यही स्वतन्त्रताको लहर गुणस्तरहीन प्रस्तुति, दोहोरिएका मजाक, सतही व्यङ्ग्य र अपमानजन्य संवादमा अल्झिएको देखिन्छ ।

हास्यका नाममा गरिने हल्का टिप्पणीले क्षणिक हाँसो त तान्न सक्छ । तर त्यसले समाजमा विद्यमान विभेद, असमानता र नकारात्मक सोचलाई अझ बलियो बनाउने खतरा पनि उत्तिकै छ । जात, लिङ्ग, वर्ग वा शारीरिक अवस्थामाथि गरिने मजाकले हास्यभन्दा बढी चोट पुर्याउने काम गरिरहेको त्यसैमा क्रियाशिलहरूले बताइरहेका छन् । हास्य कलाकार जितु नेपालको भनाई पनि त्यस्तै छ । 

यद्यपि, नेपाली हास्य–मनोरञ्जन क्षेत्र पूर्ण रूपमा नकारात्मक दिशातर्फ गएको छ भन्नु भने न्यायसङ्गत हुँदैन । यसैबीच, पछिल्ला दिनमा दर्शकको रुचि कमेडीभन्दा भावनात्मक (सेन्टिमेन्टल) सामग्रीतर्फ मोडिएको देखिन्छ । सामाजिक यथार्थ, आत्मीयता र जीवन्त प्रस्तुतिले दर्शकको मन जित्न थालेका छन् । नेपाली चलचित्रको उदाहरण लिने हो भने, गत वर्ष प्रदर्शनमा आएको ‘पूर्णबहादुरको सारंगी’ व्यापारिक रूपमा अत्यन्त सफल रह्यो । सामाजिक यथार्थमा आधारित, दुःख र संघर्षपूर्ण जीवनको कथामा बनेको उक्त चलचित्रले दर्शकको गहिरो माया पायो ।

त्यसैगरी, यस वर्ष प्रदर्शनमा आएको चलचित्र ‘परान’ ले पनि राम्रो व्यापार गर्न सफल भयो । यो चलचित्र पनि भावनात्मक विषयवस्तुमा केन्द्रित थियो । यी चलचित्रहरूको सफलताले नेपाली दर्शक अहिले हाँसोभन्दा बढी अनुभूति खोजिरहेको सङ्केत गर्छ ।

टेलिभिजन सिरियलहरूको अवस्थासमेत यही धारमा बगिरहेको छ । हास्य सिरियलहरूको अनुपस्थितिमा ‘कान्छी’, ‘भुन्टी’, ‘सीता’, ‘सकस’, ‘नारी’, ‘बुहारी’, ‘केशरी’, ‘टुहुरी’, ‘जुठे’ जस्ता भावनात्मक शृङ्खलाहरूले दर्शकको ध्यान तानेका छन् । ग्रामीण जीवनशैली, महिला हिंसा, सासु–बुहारी सम्बन्ध, गरिबी, वैदेशिक रोजगारीको बाध्यता, सामाजिक विकृति जस्ता गम्भीर विषयवस्तुमा आधारित यस्ता सिरियलहरूले दर्शकसँग गहिरो भावनात्मक सम्बन्ध बनाउन सफल भएका छन् ।

हास्य कलाकार अजय रेग्मी भने दर्शकलाई रुवाउन भन्दा पनि हँसाउन गाह्रो हुने बताउँछन् । उनी भन्छन्,‘धेरै भावनात्मक कुराले दर्शकको मन छुन्छ र उ रुन थाल्छ तर हँसाउन त्यति सजिलो हुँदैन हामीलाई हँसाउने कुराले दर्शकलाई नहँसाउन पनि सक्छ । के कुरा प्रस्तुत गर्ने भन्ने कुरा हास्य कलाकारले राम्रोसँग अध्ययन गर्न आवश्यक हुन्छ ।’ 

कुनै समय हास्य सामग्रीले नेपाली मनोरञ्जन क्षेत्रको माहौल तताइरहँदा अहिले भने भावनात्मक शृङ्खलाहरूले त्यो ठाउँ ओगटिरहेका छन् । यस परिवर्तनलाई केवल हास्य सामग्रीको कमजोरीका रूपमा मात्र हेर्नु पर्याप्त हुँदैन । दर्शकको सामाजिक चेतना, जीवन अनुभव र अपेक्षा पनि समयसँगै परिवर्तन हुँदै गएका छन् । अब दर्शक हाँसोसँगै सन्देश, अनुभूति र यथार्थ खोजिरहेका छन् । नेपाली हास्य क्षेत्रका सर्जक र कलाकारले दर्शकको बदलिँदो रुचिलाई गहिराइमा बुझ्न आवश्यक देखिन्छ । 

कुनै समय नेपाली दर्शकको दैनिकीमा अनिवार्य बनेको हास्य सामग्री आज रूपान्तरणको चरणमा उभिएको छ । हास्य कमजोर भयो भन्ने निष्कर्षभन्दा पनि दर्शकको स्वाद, अपेक्षा र संवेदनशीलता बदलिएको यथार्थ स्वीकार गर्नु आजको आवश्यकता देखिन्छ । अब नेपाली हास्यले सतही हाँसोभन्दा माथि उठेर समाजको यथार्थ, पीडा र प्रश्नलाई जिम्मेवार ढङ्गले समेट्न सके मात्र पुनः दर्शकसँग गहिरो सम्बन्ध बनाउन सक्ने देखिन्छ ।